De inzet van AI raakt vaak aan onderwerpen waarover een ondernemingsraad wettelijk mee te spreken heeft, zoals werkorganisatie, functiewijzigingen en systemen die gedrag of prestaties van medewerkers kunnen volgen. Of en wanneer instemming of advies vereist is, volgt uit de Wet op de ondernemingsraden en uit de eigen afspraken binnen de organisatie. Deze pagina beschrijft welke informatie een OR doorgaans nodig heeft om zich een oordeel te vormen, niet of en welk traject in uw situatie verplicht is. Dat laatste vraagt u aan een jurist of bedrijfsjurist die de tekst en uw concrete plan naast elkaar legt.
Een ondernemingsraad die met AI-plannen wordt geconfronteerd, stelt meestal vergelijkbare vragen. Om welke taken gaat het precies, en op basis van welke informatie is bepaald dat AI die taken (deels) kan overnemen? Wie beoordeelt de output, en wat gebeurt er als die output wordt afgekeurd? Verandert de functie-inhoud van betrokken medewerkers, en verandert daarmee ook de beoordeling van hun functioneren? En: is er een plan voor herscholing of interne verschuiving, of is dat nog niet ingevuld?
Deze vragen zijn niet incidenteel. Ze volgen uit de rol die de OR wettelijk heeft bij besluiten die de organisatie van het werk raken. Een indeling die per taak vastlegt of AI de taak overneemt, of AI meewerkt onder menselijk toezicht dat goedkeurt of afkeurt met reden, of het werk mensenwerk blijft, geeft een OR een concreet aangrijpingspunt om die vragen te beantwoorden in plaats van in algemeenheden te blijven hangen.
Een overzicht per taak is bruikbaarder dan een uitspraak over de organisatie als geheel. Voor elke taak kunt u laten zien: welke stappen worden uitgevoerd, wie op dit moment welk deel doet, en welk deel van de uren daadwerkelijk vrijkomt als AI een stap overneemt. Dat laatste is een bandbreedte, geen vast getal, omdat het afhangt van de kwaliteit van de brondata, van de mate waarin controle nodig blijft en van hoe de taak in de praktijk wordt uitgevoerd.
Voor sommige taken is dit overzicht al concreet te maken. Bij kan AI periodieke abonnementsfacturatie beheren overnemen en bij kan AI digitale facturen uitwisselen via e-facturatie overnemen is bijvoorbeeld te beschrijven welk deel van het proces geautomatiseerd verloopt en welk deel toezicht vraagt. Ook een taak als het bijhouden van een auditlogboek van financiële wijzigingen laat zich op deze manier uitsplitsen. Zulke voorbeelden geven een OR iets tastbaars om te toetsen, in plaats van een aankondiging dat 'AI wordt ingezet' zonder verdere invulling.
Het is voor een OR ook relevant te weten of het gebruikte AI-systeem onder de Europese AI-verordening valt en welke verplichtingen daaruit voortvloeien voor de werkgever, bijvoorbeeld rond transparantie naar werknemers. Dat kader staat beschreven op de AI-verordening en uw werknemers. Daarnaast kan de OR vragen naar de manier waarop medewerkers worden voorbereid op het werken met AI-systemen; de achtergrond van die verplichting staat op AI-geletterdheid als verplichting.
Als een AI-toepassing al is aangeschaft, ingericht en deels in gebruik is voordat de OR ervan hoort, ontstaat een andere dynamiek dan wanneer de OR vanaf het begin meekijkt. Achteraf moet dan niet alleen de inhoud worden toegelicht, maar ook de gang van zaken worden verantwoord: waarom is dit niet eerder gemeld, welke keuzes zijn al onomkeerbaar, en welke ruimte is er nog om iets aan te passen. Dat kost tijd, kan het traject vertragen en kan het vertrouwen tussen bestuurder en OR onder druk zetten, los van de vraag of het besluit inhoudelijk juist was.
Vroeg informeren, voordat keuzes vastliggen, geeft een OR de kans om vragen te stellen terwijl er nog ruimte is om iets te wijzigen. Dat betekent niet dat elk detail al rond moet zijn; het betekent dat de richting, de betrokken taken en de aannames achter de indeling in de drie categorieën vroeg op tafel liggen. Een taakoverzicht met bandbreedtes per taak leent zich daar beter voor dan een uitspraak in ronde cijfers over de hele organisatie, omdat het de OR toestaat op onderdelen door te vragen zonder dat het hele plan ter discussie staat.
Of en hoe dit gesprek wettelijk verplicht is, en binnen welke termijn, staat in de Wet op de ondernemingsraden en in de eigen ondernemingsovereenkomst of het reglement van uw organisatie. Deze pagina beschrijft het mechanisme; de exacte tekst en de toepassing op uw situatie vraagt u na bij een jurist of bij het secretariaat van de OR zelf.
Een bruikbaar startpunt voor het gesprek met de OR is een overzicht van taken, ingedeeld in de drie categorieën, met per taak een onderbouwing in plaats van een claim. Wilt u een eerste indruk voordat u dat overzicht opstelt, dan geeft de gratis quickscan van ftetoai in twaalf vragen, zonder account, een indicatie van welk deel van de uren in uw profiel vandaag door AI is over te nemen. De volledige werkscan, die dit per taak verder uitwerkt, is nog in aanbouw.
Vraag maar. Ik ken de kennisbank van deze site; wat ik niet weet, zeg ik erbij.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.