De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen tot een bepaald niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. De gedachte erachter is eenvoudig: wie met een AI-systeem werkt of beslissingen erop baseert, moet begrijpen wat het systeem doet, welke gegevens het gebruikt, en waar de grenzen van zijn betrouwbaarheid liggen. Zonder dat begrip kan niemand goed beoordelen of een uitkomst klopt of dat er iets misgaat.
De exacte verplichtingen, wie ze precies raken en per wanneer ze gelden, staan in de verordening zelf en de bijbehorende uitvoeringsdocumenten. Omdat teksten en toepassingsdata kunnen worden aangepast of nader ingevuld, is de actuele stand van zaken te vinden bij de officiële EU-bronnen en bij toezichthouders die hierover publiceren. Deze pagina beschrijft het mechanisme, niet de precieze datum of het exacte artikelnummer.
AI-geletterdheid is geen diploma-eis en geen cursusverplichting op zich. Het gaat om een functioneel resultaat: medewerkers die met een AI-systeem werken, moeten in staat zijn om:
De zwaarte van deze eis hangt sterk af van het risiconiveau van het systeem. Bij systemen die zijn ingedeeld als hoog risico, zoals uiteengezet op de pagina over hoog-risico-AI op de werkvloer, liggen de verwachtingen rond kennis, toezicht en documentatie beduidend hoger dan bij een eenvoudig hulpmiddel voor tekst of planning.
AI-geletterdheid raakt direct aan de vraag welke taken een organisatie aan AI overlaat, welke onder toezicht blijven en welke mensenwerk blijven. Dat is precies de driedeling die ftetoai.com per taak beoordeelt:
1. de AI voert de taak zelfstandig uit; 2. de AI voert de taak deels uit, met een medewerker die goedkeurt of afkeurt en dat met een reden onderbouwt; 3. de taak blijft mensenwerk.
De tweede categorie is precies waar AI-geletterdheid het hardst nodig is. Een medewerker die een AI-uitkomst moet goedkeuren of afkeuren, kan dat alleen zinvol doen als hij begrijpt wat het systeem heeft gedaan en waar het typisch misgaat. Zonder dat begrip wordt "menselijk toezicht" een handtekening zonder inhoud, wat het risico van fouten niet verkleint maar verplaatst.
Deze afhankelijkheid verschilt sterk per sector en per taak. In de groothandel spelen andere systemen en risico's dan in de maakindustrie of de transportsector: zie bijvoorbeeld de overzichten van wat AI kan overnemen in de groothandel, wat AI kan overnemen in de maakindustrie en wat AI kan overnemen in de transportsector. De benodigde AI-geletterdheid volgt de taak, niet de functietitel: twee medewerkers met dezelfde functie kunnen een verschillend kennisniveau nodig hebben, afhankelijk van welke AI-ondersteunde taken zij daadwerkelijk uitvoeren.
Organisaties die AI-systemen inzetten, moeten in de praktijk vastleggen en borgen:
Deze punten raken ook de bredere gegevensverwerking rond AI-systemen. Wanneer een taak persoonsgegevens verwerkt, gelden daarnaast de eisen die worden beschreven op de pagina over de AVG bij het automatiseren van taken, naast de eisen rond AI-geletterdheid zelf.
AI-geletterdheid is geen basis voor personeelsbeslissingen en deze pagina biedt daarvoor geen onderbouwing. Of een gebrek aan kennis gevolgen heeft voor een functie, een rol of een dienstverband, is een vraag die eigen wettelijke vereisten kent, onder meer op het terrein van arbeidsrecht en medezeggenschap. Daarover geeft deze pagina geen uitspraak; dat vraagt eigen advies, toegespitst op de situatie.
Evenmin claimt deze pagina te weten hoeveel budget of hoeveel opleidingstijd AI-geletterdheid in een specifieke organisatie vergt. Dat hangt af van het aantal systemen, hun risicoklasse, de complexiteit van de taken en het bestaande kennisniveau. Wie daar een cijfer over zoekt, vindt dat niet in algemene teksten maar in een analyse van de eigen taken en systemen.
Een eerste stap is scherp krijgen welke taken in uw organisatie al met AI-ondersteuning worden uitgevoerd, en welke daarvan onder toezicht vallen versus volledig geautomatiseerd zijn. Dat onderscheid maakt meteen zichtbaar waar AI-geletterdheid het zwaarst telt.
De gratis quickscan van ftetoai geeft daarvoor een eerste richting: twaalf vragen, zonder account, met een indicatie welk deel van de uren in uw profiel vandaag door AI is over te nemen. De volledige werkscan, die dieper ingaat op taakniveau en toezichtseisen, is nog in aanbouw. De quickscan is een indicatie, geen juridische toetsing van de AI-geletterdheidseis in uw organisatie.
Vraag maar. Ik ken de kennisbank van deze site; wat ik niet weet, zeg ik erbij.
Antwoorden komen uit de kennisbank van deze site. Geen advies op maat, en geen scan van uw bedrijf.